Kengê ez biçûk bûm bavê min, ez li gel xo hildidam, di birime nava mirîda. Qet ji bîra min naçe, ew xatira mezin ji bo şêxê xo di girtin: çawa Xudê hatiyê mala wana. Qedr û qîmetekî zef mezin digirtin. Cil û tişt ji minra dikirin...htd. Min gelek feqîrî dîtiye, lê belê her ji zarokî da min zilim û zordestî qebul ne dikir. Ez bi fikir û sere xo herî dewlemend bûm, bi serbilindî dijiyam û dayîk û bab û bira û xûşkêt min pir hiz ji min di kirin. Baş tê bîra min, hemû gundiyêt me jî hez ji min di kirin. Diyare ew hez kirine jî bû kok û binyat, ez her başiya bikem û xo ji karêt xirab dûr kem. Ez bawer di kem, mal mirov têda dijît, gundê têda mezin di bit (nav Êzidiya), heval û dost û xelkê vêra ra dibe û dan û standinê vêra dike, civata têda ra dibe, 60%, hek ne bitir, ji binemaya fikirê mirovan dirûst diken. Ew binemayî li gel mirov di mînin û gelek bi zehmet yek di karit jê rizgar bit! Wî demî Êzîdî gelek dîndar bûn û paqij bûn. Dan û standin di nava hemûkan da bi paqijî derbas di bû.

Piştî min zanko li Bexdayê xilas kirî, hukumetê ez birine eskeriyê. Hingê rijêma Saddam li ser hukum bû. Ez ne li gel hukumetê bûm, anku ne endamê parta wan bûm, ez nefî kirim, ez birim derek here dûr dam, ez ji ordigeha Bexdayê (Tacî), birim havêtim gundê (Dîlman), qesra havînê ya rehmetî Mustfa Barzaniyê nemir, li nêzîk çiyê Çoman û Qesir û Makos. Ez li Dîlman jî ne hêlam, belkî havêtim ser serê çiyayekî bilind beranberî çiyayê Sekran! Belê dîsa xoş bû! Sal û nîvêt  xo min qetandin, û piştî hingê ez bûme mamosta. Ewil ez dûr xistim, havêtim nav e´reba û dû sala ez wur mam. Hukûmeta Bees (parta Saddam) dixwest weki ez bibim hevalê wan, lê ez ne li gel wan bûm û ez mejbûr bûm sala 1980 biçim nav rêzêt şoreşa Kurdistanê û bibim pêşmergeh heta dawiya 1983, yenî 4 sala mam wek pêşmergeh Kurdistanê. Hingê nexoşîyek li çavê min peyda bû, ez çûme Sûriyê û Bûlxariya, operatssion çêkirin û paşê ez dubare vegeryam Kurdistanê û karê nivîsînê û xebata din min kir. Nexoşîya çavê min carek dî destpêkir û ez dubare vegeriyam Sûriyê. Hingê jî ez hatime Bûlxariya bo cara dûwan. Li Bûlxariya 1984 min diploma xo xilas kir ser zanistêt polîtîkê. Şunda li 1985 ez hatime Pragê/Çêxoslovakiya. Wêderê mam û karek zef min kir; li wêderê ez bûme serokê (Komela Xundkarêt Kurd li Europa. -KSSE-) Ew ne tenê li Pragê da hebû, lê 12 şaxêt wê li dewletêt Europa da hebû û Rûssiya da jî şaxek hebû (Moskovê da), li Brîtaniya, Poloniya, Hingariya, Fransa, Îtaliya, Yonan,..htd. Xundina xo ya bilind jî min xund heta 1991 min xilas kir. Dissêrtatsiya xo li ser dîroka kurdî teze min çêkir. Li wêderê min xizmetek gelek gelek mezin bo xebata kurdî kir: min başdarî di gelek kongerêsa da kir li welatêt dine, mina: Russiya,. Korêya Bakûr, Kûba, Qubrûs (Cyprus) Kîpr, van ciha û gelekêt dî ez çomê û min û hevalêt xo beringarî ji mafê gelê Kurd dikir. Li sala 1988 demê rijêma Saddam bacarê Helebce kîmyabaran kirin li 16 meha sê, min û gelek Kurdêt me li Pragê, me hêrîş bire ser Balyozxana Îraqê û ewan em dan ber gullet rişaşa, belê kes ji me ne hat kuştin. Şûnda hukumeta Çêkoslofakiya hingê li gel me Kurda sekinî û dû yan sê ji taqimê Balyozxana Îraqê derxistin, şandin Îraqê. Ez bi van tiştan serbilind im!

Vî wextî jî min derheqa Êzîdiya dinivisand. Piştî xundina xo min temam kirî (1991), doktora xo çê kir û piştî “Free Zone” çê bû û min karî bû herime Kurdistanê. Û piştî 12 sal, ez ji malbata xo qut bûm, min 12 sala jin û zarokêt xo ne dîti bûn, (ji sala 1980), min li Dohukê carek dî ew dîtin û em bi hevra hatine Çêka, Praga. Kar li Pragê tinebû, ez mecbur bûm wêder li meha Adarê 1992 bi cî bihêlim û bêm Elmaniya wek penaber. Û heta nuhû jî em vira dimînin. Berê em li bacarê Einbeck da diman û 2001 em hatine Goettingen.

Hewa ez hatime Elmaniya jî, dikarim bêjim, mirov dikare bitir xebatê biket, min ser êzîdiya nivîsin berdewam kiri bûn. Kitêba xo li ser zanîna heqîqeta dîyanetê êzîdiya bi erebî 1994 û pêda û pişti hingê jî dîsa dû kitêbêt biçûk li ser dua û dirozge çê kirin.

Li 24.12.1995 me bingehek çêkiriye bi navê (Bingeha Êzîdiya li Dervey Welat. -ÊZiA-) Ez tev Dr. Pîr Mamo Osman, tev Abû Serbest, Şêx Esmet, Hûseyn Mer´an û gelek din. kongrê ewil me dest pê kir û medresê dînî bo zarokê êzîdî me çêkirin. Govara “Roj” heta jimara 12 derxist. Pîr Mamo Osman rêdaktor bû û ez xudan û berpirsê wê bûm.

Piştî hingî Mekênzî serokê para Îrannasî bû li Geottingen, ez hatim cem û min gotê, ku dinivîsim ser Êzîdiya, heke bikarim bixevitim tev we, le ew got na, cî tine. Paşê Prof. Fîlîp Kreyenbroek min ra name şand ew hatiye Goettingen û bûye serokê para Îrannasiyê, ez hatim cem û min bi wî ra dest bi kar kir û ji sala 1997 bûm mamostayê zimanê kurdî. Şûnda me herduka li sala 1999 dest bi projêyê ser edebê dîniyê devkî li cem Êzidiya kir bo demê sê sala. Vê mehê kitêb derkeve. Piştî ew projê temam bû, dîsa meha 11 sala 2002 projê dûyê me dest pê kir, derheqa çawa êzîdî dîroka xo nas dikin. Ew jî nûka temam bûye. Me îda dest pê kiriye kitêb binivîsin.

Xanna Omerxalî: Ez dizanim, ku babet û kitêbên We gelek pir in. Hûn dikarin, bi kerema xwe, çend giliya ji mera bêjin derheqa xebatê xwe da.

Dr. Xelîl Raşo: Bi rasti, her ji sala 1969/70 min dest bi karê nivîsînê kirîye. Li zankoyê da bitir mecal hebû û min zef nivîsî. Doktorêt me, bi taybet Dr. Marûf Xiznedar û Dr. Îzadîn Mustefa Resul, zef herîkariya me kirin. Serbest Bamernî, ku hingî li Bexdayê berpirsê berperê rojnama Hawkarî bû, gelek harîkariya min bi taybet kir û ez han dam bo nivîsînê û bi taybet li ser Êzidiya. Her babetekî min nivîsî ba, evî ciwamêrî ji min ra belav dikir. Wisa em ketim meydana roşenbîriyê, hêdî-hêdî jî me babet li ser Êzidiya belav kirin. Hingî Êzidî kûvî bûn, me nikar bû zef binivîsin. Belê demê me li zankoyê têkeliya xelkê dî kir, me dît em Êzidî ne kêmtir in ji ereba (wek Musilman) û Kiristiyana. Me got: lazime em tiştekî bikin û binivîsin. Em li destpêkê sê kes bûn: Heyderê Nezamî, Pir Xidir Silêman û ez. Me dest bi nivîsîna kirin. Xelkê gelek derheqa Êzidiya ji me di pirsî û me nikar bû bersiva wan bidin, ji ber wê yekê jî em xebitîn zaniyariya li ser êzidiyatiyê kom bikin û babetêt kurt binivîsîn û belav bikin. Wextê em ço bûn Bexdayê, wek li pêşiyê da diyar kirî, Serbest Bamarnî hebû, ew hingê berpirsê yek ji berperê rojnama “Hawkarî” bû (Bexdayê da bi kurdî derdikeft). Ewî ciwamêrî bi rastî gelek alîkarî ji min ra dikir. Her înî me tiştek belav dikir. Hem li ser êzîdîtiyê, hem li ser kurdewarîyê. Goverek dî jî bi navê “Beyan” hebû bi zimanê kurdî dihat weşandin, yek dî bi navê “Rojê Kurdistan” (bi erebî), yek dî bi navê “Rouşenbîrê Nûyê”. “El turath al sha´bî” ser kultûrê mêllî. Derheqa êzîdiya me di van tev rojname û govara da belav dikir. Ew ciwamêrî (Serbest Bamernî) bê sînor me ra alîkarî dikir. Tiştek min nenivîsiye, wekî ewî belav ne kiribit. Demê ez esker jî bûm, dîsa nivîsînêt min ne sekinîn û berdewam min ji wan ra di şandin.

Min û Pîr Xidir Silêman dest bi kom kirina qewl û beyta kir. Ciwamêrê Babê Şêx (Şêx Hecî Îsmaîl), hezar rehmêt Xudê li ser giyanê wî bin, ku babê Babê Şêxê naha ye, ewî zef alîkariya me dikir. Me dizîva qewl û beytêt dînê Êzidiya kom dikirin. Em çûyîne nik Babê Gavan, (Şêx Heso) li gundê Bapîrê, her wisa çûyîne nik Şêx Evdel, Şêxê Şêşimsa li gundê Bozan, çûyîn cem Pîr Elî, pîrê pîr Bûwal li Êsivnê û gelekêt din, navê wan temama nayên bîra min. Min û Pîr Xidir, ew kitêba ewil da çap kir. “Hinek têkstêd ayînê êzdiya” ew kitêb me çe kir; 24 saet em hev bûn û ew kitêba xo çê kir. Me ew destnivîsa xo li sala 1978 bi Bexdayê nik “Korî zanyarî Kurd” (Scientific organization). Li gori qanûna Îraqê pisporek heye gereke bêje ew kitêb hêja ye bête çap kirinê yan na. Sadiq Beheddîn; nivîskarekî nav û deng ji bacarê Amêdiyê, ew hati bû destnîşan kirin wek pisporê kitêba me. Ewî, Xudê jê razî bûyî, kitêba me bi rengekî zef baş û bilind nirxandi bû. Kitêb sala 1979 hat çap kirinê. Helbet, wek min gotî te, hêşta di nava êzdîya da zef hebûn, digotin ku guneye kesek derheqa êzdîyatî bizanbibe. Ewana dijî me sekinîn, lê roşenbîrê me li gel me bûn. Babê Şêx li gel me bû. Weşandina kitêba me li wî demê nazik da û li bin sîbera rihêma Saddam da, mîna şoreşek mezin bû bona Êzdiya û bona musulman (Kurda). Ewê kitêbê aliyekî rengîn ji Kultur û Kelepurê Kurdêt êzidî xoya kir. Ez dikarim bêjim Kurdêt roşenbîrêt musulman bitir ji êzîdiya kêfa wan bi weşandinda kitêba me hat! Ewan bitir ew kitêb ji xora kirîn. Demê kitêb derkeftî, kurdekî musulmanî welatparêz bi navê Sebrî Botanî, hezar rehmêt Xudê li ser giyanê wî bin, ji Bexdayê hat Êsivnî cem me. Ewî 470 km. qut kiri bûn, heta bêt min û pîr Xidir bibînit. Ewî em nas nedikirin, û mala me jî nizanbû li kîjan taxêye, hat, got: “We karek mezin kirîye, ji keyfada ez ji Bexdayê hatime pîroziya we bikim!”

Hingî rêjîma Beesî li ser hukum bû, ew mirovêt nehez, ez bêjim, gelek jê êzidî bûn, kaxez bo hukumetê bilind kirin, gotinê xudanêt kitêb derxistîn dijminê we ne! Ewan kitêba xo bi kurdî nivîsîne û dixwezin dijî siyaseta hukûmetê bisekinin. Piştî hingê jî aliyê hukûmetê emir derkeft, ku ev kitêba keftî bazarê, bêt kişandin û gereke bên şewtandin! Kitêb hat qedexe kirin û em jî li gor wê fermanê gereke bên kuştin yan zêndanî kirin! Ez li Bexdayê da bûm û yekî musulman ji gundê me bi navê (Remezan Kirso) li (Korî Zaniyarî Kurd) kar dikir, zû got min: „Tu çi dikî vira, xêre?!” Ewî got emrê hukûmetê derketiye kitêba we ji bazarê bê kişandin û hûn jî bên girtin! Piştî hingê ez derkeftim.

Xanna Omerxalî: Ewa kitêba We yê ewlin bû, ne wisa? Lê kitêbên din kengê hatine çap kirinê û derheqa çi da bûn?

Dr. Xelîl Raşo: Raste, eva kitêba me ya ewil bû. Wextê ez derkeftim Europayê, ew dissêrtatsîyon “Bizava Rizgarexwazîya Niştimanîya Kurdistan li Başûrê Kurdistanê sala 1939-1968” kitêba min dûyê bû. Ew li sala 1994 li Swêdên hatiye çap kirinê bi zimanê e´rebî. Kitêba sê ya ser ,,Ber bi Zanîna Heqîqeta Dînê Êzdîya,, li sala1998 wek yek kitêb li Swêdên hatiye çap kirine. Kitêba çara, here giring û min damekî dirêj li gel derbas kiriye “Perin ji Edebê Dînê Êzidîyan” parê I û II, li Duhokê da sala 2004ê hatiye çap kirinê. Eve berhemê xebateke dirêj û praktîk bû ji nivîsarêt ser Êzidiya û kom kirina qewil, beyt, dua û babetêt din. Di van herdû bergêt kitêbê da 157 têkist têda hene ji qewl û beyt û qesîda. Hined bo cara ewil hatine çap kirin, hined jî na. Gelek derokê (mêtodê) nû min vekirîne, çawa mirov bikare têkistêt Êzidiya bixûne û tê bigihet, anku bizane êzidiyatî çi ye. Hined tiştê nû, tîorekî nû min dîyar kiriye. Ez bawer dikim, heta nuhû jî nivîskarêt Êzidiya wisa dizanin, yan wisa hisêb diken, ku qewlê Zebunê Meksûr yan qewlê Efirandina Dinyayê, koka felsefa peyda bûna dînê û xulyaqete, lê belê di kitêba xo ya teze da, helbet piştî vekolînek dûr û kûr, ez wê encamê ku (Qewlê Serê mergê) kok û binîmayê felsefa dinê êzîdiya ye. Ev wek tîyoriyek nû di kitêba dawîda min pêşxistiye. Heke ew tîyoriya min durust derkevit, ku ew “Behra” di qewla da, navê wê hatî, bi bîr û baweriya min mebest û raman jê zikê dayîkê ye! Xelkê fikir nedikir ew çi ye. Dewir û zemanê berê Dayîk gelek giring bû, zarok bi tenê bi wê dihatin nas kirinê, hingê bab ne yî diyar bû. Demê zarok çê dibû, mirovêt wî dewrî ne di zanîn, ew çawa çê bûye û ji kur hatiye! Belkî bi tenê ewan dizanî ew ji zigê dayikê der dikeve. Ewan wisa hisêb dikir ew zig Behrek terî ye, belê ji kîderê hatiye, ewan ne dizanî! Tenê zane ji wê Behrê (zigê dayîkê) çê bûye. Li cem Şaristaniyêt (Civilization) berê, mîna: Somerî, Babilon, Far´eunî li Egyptian,...htd., her wisa li cem dînêt kevin, mîna: Cuhu, Hindos, Zerdeştî, Kiristiyan, Musulman,...htd., bawerî felsefa wan li ser wê yekê hatiye ava kirine ku dinya av (Behir) bûye û hemê tişt ji wê (Berê) çê bûye. Felsefa dînê Êzidiyan jî wê yekê dibêje. Heke tîoriya min di kitêba xo da gotî, ku ew (Behir)a dinya û xulyaqet jê peyda bûyî, (Zigê dayikê - malapičuk) bê, ewe dê ramanek nû li ser tîorîyêt berê zêde bike! Di Qewla da, her gotinekê, ramanek xo, me´niya xo heye. Di kitêba xo da, min ev vekolîn dest nîşan kiriye. Kitêba din ya şeşan jî tev prof. Kreyenbroek û bi zimanê îngêlîzî niha li (Berlin)ê di bin çap kirinê daye û li meha kanuna yekê/ Dezemberê 2005 wê derkeve bazarê.

Tiştê niha li ber destê min, dû destnivîsêt hevalekî nivîskarin, (ku kurêt wî dane Dr. Raşo), ez ji babê wan ra çap bikem. Herdû desnivîs yêt (Ehmed Mella Xelil)in, ew bi xo li sala 2003 hate kuştin. Ew bi xo Kurdê musulman e, li medresê jî heta sala 8 xundiye, lê kitêbek hêja û berketî li ser êzîdiya bi zimanê erebî nivîsîye. Ewî salêt derbas bûyî gelek babetêt bi nirix li ser êzîdiya nivîsîne. Navê kitêba wî: “Min Ezerbayjan ila Lalish” (Ji Ezerbaydjanê heta Lalişê). Beşê duwan jî vekolînin li ser çend têkistêt dînê Êzidiya. Min ew herdû destnivîsêt wî kirine yek kitêb û ez li ser kar dikem. Ew nivîskar jî diyanetê êzdiya ji diyanetê Îndo-Îranî hisêb dike û dibêje: dîyanetê Majusî binemaya dînê êzidiyane û ew dîn kevintirin ji dînê Zerdeştî ye. Belê eve karê niha li ber destê mine.

Zarokêt wî zani bûn kû dan û standina me li gel babê wan gelek baş bû, ji ber wê yekê ewan destnivîsêt rehmetiyê babê xo dan min û zanîn wekî ezê ji wan ra çap bikim. Niha min hemu xilas kiriye, belê nêrîn û hinek serrast kirin û vekolînêt xo yêt taybet, min xwar da nivîsîne. Ez bawer dikem ew kitêb jî, wê bi corekî zanistî derkeve û zaniyarêt ser dînê Êzidiya wê dewlemend bike. Her wisa ezê pêşgotinê jî jêra binivîsim. Wek xizmetek û sozdarî bo wî ciwamêrî (Ahmed Mela Xelîl), ezê vê kitêbê jêra çap bikim.

Xanna Omerxalî: Êzidiyatî ji we ra çiye, hûn çawa ewê nas di kin? Gelo, bi texmîna We, merî dikare hînî êzdîyatiyê be yan jî ew gere xûnê wî da be?

Xanna Omerxalî: Lê merîyê êzidî gere bi çi cûreyî be, bi texmîna We?

Dr. Xelîl Raşo: Ez bawer dikim, mileta, girupêt mirovan fikirêt dîn, dîn, ji xo ra çê kirine, ne wek beruvajî. Aqil tacê zêrîne di serê mirovan da. Ew aqilêye destur û qanûn ji merivan ra danîn. Dîn girêdaye bi cî û dem û grûpêt mirovan ra. Êzdî komeke ji nasname, erf û edet, û htd. Êzdî gereke her tiştekî baş biket, harîkaryê wî dînê xo biket. Dîn ne bi rengê dervaye, anku yek bêt simbêlêt xo dirêj kit, yan cilkêt sipî li xo kit, em bêjin: ev mirovekî Êzidiye! Dîn kirdare, dîn (mirovê dîndar) ewe xelkê naxepîne, û here giring, mirovê êzîd ne yê dû rû bit, li cem te xeberekê bêje û li paş te xebereke dî bêje! Divê mirovê Êzidî ne tirse, xêrxwaz be, dilpakij be...htd., lê mixabin, piraniya êzdiyê me dû rûne, loma jî em heta niha jî pêşnakevin. Ew tiştêt xirab ku dikeve dînê me da, serok û rêber û dîndarêt lêbok ji xo ra xistine nava dîn. Berê têkstêt wisa di nava dîn da tune ne bûn. Heta ji aliyê heram bûna zewacê di nava hinek tebeqada, berê ne wisa bû. Tiştêt nû keftin nava dîn û roja îro ewana bûne astang û problêm di rêka êtidiyan da, bi taybet berê teze! Gelek cara dibihîsî, dibêjin: gereke tu vê û vê nekî, ew bona dîne me nabe! Ew mirovê van xebera dibêje xelkê din, di dilê xo da ewî jî bawerî bê nîne, ne li gele, lê divêje: erê wisa ye? Eva paşketina meye, lê heye. Bê deng bî baştire yan şaş bêjî baştire?! Çêtire ewe mirov ne heqiya, şaşiya qebul neke û li ser wan bê deng nebe! Ez hêvîdarim hemû êzîdî xundevan bin, xundevanî kilîla pêşketinêye. Ronayî pêlêt terîyê winda dike, belkî hingî pêşeroja Êzidiya geş bibe û gelek şaşêt me êzdîya rabin! Heta rêform nekeftine dîyanetê êzdîya, emê paşketî bimînin!

Xanna Omerxalî: Şêxê min, ez benî, rêforim wek çî û boy çî?

Dr. Xelîl Raşo: Projek di serê min da ye derheqa rêforim nava civata êzdiya. Çawa gerek bikin. Yek ji wan min berî mehekê gotarek belav kir, têda diyar kir divê çawa civata Êzidiya meclisa wan bêt ava kirin. Min têda diyar kiriye sîstêmê Mîr ne tişteki dînîye, belkî sîstêmekî civilîye. Demê berê, di çerxê duwanzdê da, 7 Mîrgehêt êzîdîya hebûn, ew sîstêm wî demî ne ye dînîyê bû. Mîrgehêt êzidiya piştî çona Şêx Hesen kurê Şêx Adiyê duwê neman. Demê Mîrgeh nemîne, ji xo Mîr namîne. Mîrê Helebê nemaye, Mîrê Şingalê nemaye, Mîrê Zozana nemaye, Mîrê Herîrê nemaye,...htd., çima niha bi tenê Mîrê Şêxan maye? Herçende Mîrê Şêxan jî li çerxê 12 ji binemal û ucaxa Adaniya bû, çima niha bi tenê ew Mîrê Şêxan maye û ji ucaxa Qataniyêye?! (Civata Êzdiya ya Ruhanî) ya durust ji van kesan pêk tê: Pêşîmam, Mîr Hec, Şêxê Wezîr, Şêxê Şêx Simayîlî Enzelî, Pîrê Îsibiya, Koçekê Başîk û Behzanê. Evana endamêt meclisêne. Ev tişt jî ez li gorî ew mirovêt bi Sema Şêx Adî ya yek rêzî, ra dibin xoya dikim. Ew Semaya dû rêzî ku 14 kes beşdariyê têda dikin, ew ne duruste, ew tiştek tezeye, rumetanêye, heta hinek kes dilgîr nebin! Mîr Hec di Sema yek rêzî da, temsîla mala Mîra dike, ewê (Tac û Hil) di ber xo diket û li pêşiya hemuwanda disekine, ew feqîrekî bi Xerqeye û Serderiyê Mala Şêxê ye, ew temsîla Şêx Adî diket.

Gereke îro meclîsek din çê bit, di wê meclîsê da; ji bilî ewan her heft kesêt berê me gotîn zana û roşenbîrêt êzîdiya, mezinêt dilsoz û xudan behre, belbet Mîr jî dê yek ji wan bit, ne merce serok bit! Ev meclisê dê ji bo kar û barê dinyayê û karê poletîkî û civakî bit di nav êzidiya da. Berî çend salan, dîsa me daxwaz kir Komîtek yan Meclisek wisa ji bo êzidiyêt dervey welat; Almaniya û Rûssiya, ev Komîte bi kar û barêt êzidiyêt dervey welat wê rabe. Ew Meclisa li Îraqê jî çê dibe, dê di navbera (Meclisa Ruhaniya Êzidiya) û Komîta (Meclisa) dervey welat girêdanêt xo bike. Em di dixwazin dîn û siyaset ji hev cuda bit; bila (Meclisa Ruhanî) karê xo yê dînî bike û herdû Meclisêt din, karê xo yê dinyayî û siyasî û civakî bike. Helbet gelek rêformêt din jî gereke bên kirin, bi taybet ji aliyê zewaca genc û qîza li welat û dervey welat. Gerek çavek bi tebeqatêt nav êzidiya da bêt xuşandin (meyzandin), her wisa bizanîn û pirsê ji xo bikîn: erê gotinêt (şêx, pîr, merebî; hosta, yar û bira, feqîr,...htd.) berî Şêx Adî çê bûne, yan ewî çê kirine? Bi ramanek din: erê ev nav, navêt dînîne, yan navêt dinyayîne demê Şêx Hesen kurê Şêx Adiyê duwê xwastî piştî mamê xo Şêx Adî kurê Misafir, binyata sîstemê dewletekê danê, peyda bûne?!... Belê rêforim van pirsa û gelekêt din digire. Bê guman, ev guhartin jî, bêyî roşenbîr û aqilmend û disozêt êzidiya, ewêt di xwazin êzidiyatî berdewam be – bi ser nakeve.

Xanna Omerxalî: Niha Almaniyê da, kîderê Hûn dimînin, êzdî gelek in. Pevgirêdana We tev geleka jî heye û xurt e. Gelo Hûn çi dibêjin, çî guhastin ketine ser jîyana wana da û çî guhastin dikevin nava dîn da? Bi texmîna We, çi gere bê kirinê boy xweyîkirina êzdîyatîyê?

Gereke tebeqa heftê zewacê çêbit; heke sibê yekî şêx, yan yekî pîr, yan yekî mirîd, ne ji tebeqa xo zewacî, ez baş dibînim ew wek êzidî bimînin, ji êzidiyatiyê ne ên derxistin, bila ewê di kevin nav tebeqa heftê ji yek û du bi zewicin. Heke li dinya dî (axretê) mehkeme û hisêb hebe, bila hinê Xudê û Tawisî Melek û Xudanêt êzidiya cezayê bidin ber wî, yan wê. Heke evî merivî (jin yan zilam) ev ,,guneh,, li gor destura dînê êzidiyan bi aşkira û ber çavê dinê kir, bi hezarata êzidî hene bi dizîve karêt wisa û xirabtir dikin û xelik ewan bi êzidiyêt baş nas dikin!! Kîjan êzidîtire: yê bi aşkira bike, yan yê bi dizîve?.. Lazime hindek nexoşiya jî qebûl bikîn. Divê di demê binêrîn, çawa dem bi rêve di here, yan ya girintir bizanîn kîjan di qazanc û perjewendiya berdewam bûna êzidiyan dane. Heke ne wisa be, ez bawer dikim, demekê kurt  êzidiyêt Europa hêdî-hêdî dê winda bin. Êzdîyêt me yên Europa rêxistinêt êzdiya gereke li ser wê yekê bisekinin. Her bacerekî malê êzidiya bên çê kirin. Êzdî bi cî va girêdayîne. Hemû me êk Laliş heye. Êzidî hemû nikarin herin Lalişê. Gereke her bajerekî Qub bên ava kirin. Ewa bona êzîdiyêt me giring e. Zarok ewan bivînin û pirs bikin, eva çi ye û êzdî kê ne? Ew dawet çê dikin û diçin êk û dû dibînin, karêt başe û êzidiya bi hevra girê dide.

Heke ew komîta çê bûn, ji bingehêt êzidîya çê bin, problêm çê bûn, ewana berpirsyar bin. Heke yekî êzidiyê xo bi roşenbîr nas bike, gereke ew rolekî mezin bilezîne, gereke bibe ronkayî û çira di rêka êzidiya da, li ser roşenbîriya xo berdewam bibe. Ev tiştêd ilmî, em dikarin tev biştexilin. Tu, mesele, sed gênc dikarî bisekinînî û êzdîyatî bidî nas kirin, ez jî dikarim, her kes mala xo da dikare. Xûndina xo xizmeta êzdiya bikin.

Xanna Omerxalî: Şêxê min, Hûn dizanin, ku gelek kurdê misilman, kal-û-bavê wan êzdî bûne, niha jî dixwezin vegerin ser dînê kalkên xwe – ser êzdîyatî. Hûn çi dibêjin: wekî êzdî wana qebûl kin û hijmara êzdî zêde be, çêtir e yan na? Hergê belê, wê hingê ewana kîjan tebeqê da gere bêne qebûlkirinê?

Dr. Xelîl Raşo: Gelek baş e. Û ewana jî gere bên qebûl kirin bi vê tebeqê zewacê da ya ku me gotî tebeqa heftê.

Xanna Omerxalî: Hûn dibêjin, ku êzdîyatî berî ola Zerdeşt jî bûye, ne wisa?

Xanna Omerxalî: Ez ji We zef razîme û bi dil û can di karê We de serkeftinê hê mezin dixwazim.

Kanûna êkê, 2005. Göttingen